ید(III) امکان فعالسازی سبز پیوند C–H اترها را برای سنتز اترهای آلیل فراهم کرد
پژوهشگران Xiaobao Shen و Fufang Wu از دانشگاه Fuyang Normal University چین، به همراه Hongbin Zhai از Peking University Shenzhen Graduate School، روشی بدون استفاده از فلزات برای کوپل مستقیم اترهای ساده با آلکنهای آروماتیک و سنتز اترهای آلیل (Allylic Ethers) ارائه کردهاند.
در این روش از یدوبنزن دیاستات (PIDA) بهعنوان یک معرف ید(III) و KBr برای فعالسازی پیوند C–H اترها استفاده شده است. این سامانه قادر است بدون نیاز به پراکسیدها یا فلزات واسطه، فرآیند کوپلینگ متقاطع دهیدروژناسیونی (Cross-Dehydrogenative Coupling یا CDC) را انجام دهد. این واکنش روی اترهای حلقوی مانند 1,4-دیاکسان (1,4-Dioxane) و تتراهیدروفوران (THF) و همچنین اترهای زنجیرهباز با موفقیت اجرا شده است.
مکانیسم واکنش از طریق تشکیل رادیکالهای کربنمحور در موقعیت α-C–H مجاور اتم اکسیژن در مولکول اتر انجام میشود. این رادیکالها به آلکنهای آروماتیک افزوده شده و پس از حذف یک اتم هیدروژن، محصول نهایی یعنی اتر آلیلی آلکنیلهشده تشکیل میشود.
برای بررسی مکانیسم واکنش، پژوهشگران از بهداماندازهای رادیکالی TEMPO، آزمونهای بازآرایی وینیلسیکلوپروپان (Vinylcyclopropane) و همچنین محاسبات نظریه تابعی چگالی (DFT) استفاده کردند. نتایج نشان داد که این واکنش از یک مسیر رادیکالی پیروی میکند و انتقال اتم هیدروژن (Hydrogen Atom Transfer یا HAT) از اتر به یک رادیکال مبتنی بر ید، مرحله تعیینکننده سرعت واکنش است.
به گفته پژوهشگران، این مطالعه نشان میدهد که ترکیبات ید فوقظرفیتی (Hypervalent Iodine) میتوانند جایگزین مناسبی برای فلزات واسطه و پراکسیدهای خطرناک در فعالسازی پیوندهای C–H اترها باشند و در نتیجه، ایمنی و پایداری فرآیندهای سنتزی را افزایش دهند. همچنین این روش از سازگاری بالایی با گروههای عاملی مختلف از جمله هالوژنها و CF₃ برخوردار است و برای هر دو نوع اترهای حلقوی و زنجیرهباز قابل استفاده است. این ویژگیها، روش معرفیشده را به مسیری کاربردی برای سنتز اترهای آلیل تبدیل میکند؛ ترکیباتی که نقش مهمی در شیمی دارویی و شیمی سنتزی دارند.
