ساخت غشای ژلی غیرقابل اشتعال برای باتری فلوئور یونی با عمر بیشتر

پژوهشگران دانشگاه پلیتکنیک میلان (Politecnico di Milano) موفق به توسعه نوعی غشای پلیمری ژلی و غیرقابل اشتعال شدهاند که میتواند مسیر ساخت باتریهای نسل جدید را متحول کند. این ماده نوآورانه با فراهم کردن امکان انتقال یونهای فلوئور در دمای اتاق، زمینه توسعه باتریهای فلوئور یونی را فراهم میکند؛ باتریهایی که در مقایسه با باتریهای لیتیوم یونی متداول، ظرفیت ذخیره انرژی بالاتر، ایمنی بیشتر و وابستگی کمتری به منابع لیتیوم خواهند داشت.
بر اساس نتایج این پژوهش، چگالی انرژی نظری این باتریها میتواند به حدود ۶۰۰ واتساعت بر کیلوگرم برسد؛ در حالی که این مقدار برای باتریهای لیتیوم یونی رایج حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ واتساعت بر کیلوگرم است. چنین ظرفیتی میتواند در آینده به افزایش قابل توجه مسافت پیمایش خودروهای برقی و بهبود عملکرد تجهیزات ذخیرهسازی انرژی منجر شود.
غشای تبادل فلوئور (FEM) چیست و چگونه کار میکند؟
مهمترین دستاورد این پژوهش، طراحی نوع جدیدی از الکترولیت پلیمری با عنوان غشای تبادل فلوئور (Fluoride Exchange Membrane یا FEM) است. این غشای ژلی شبهجامد به گونهای طراحی شده است که امکان انتقال یونهای فلوئور را درون باتری و در دمای اتاق فراهم میکند.
این فناوری از نظر ساختار مفهومی، مشابه غشاهای تبادل پروتون (PEM) و غشاهای تبادل آنیون (AEM) است که در فناوریهای مختلف الکتروشیمیایی مورد استفاده قرار میگیرند. با این تفاوت که غشای جدید به طور اختصاصی برای انتقال یونهای فلوئور توسعه یافته است.
یکی از ویژگیهای مهم این ماده، ماهیت غیرقابل اشتعال آن است. استفاده از چنین الکترولیتی میتواند خطر آتشسوزی در باتریها را کاهش دهد و ایمنی سامانههای ذخیرهسازی انرژی را بهبود ببخشد.
چرا باتریهای فلوئور یونی اهمیت دارند؟
باتریهای فلوئور یونی به عنوان یکی از گزینههای امیدوارکننده برای نسل آینده سامانههای ذخیره انرژی شناخته میشوند. این فناوری چند مزیت مهم دارد:
- کاهش وابستگی به لیتیوم: فلوئور از عناصر فراوان و نسبتاً در دسترس در طبیعت است و توسعه باتریهای مبتنی بر آن میتواند وابستگی فناوری ذخیره انرژی به منابع لیتیوم را کاهش دهد.
- ایمنی بالاتر: استفاده از غشای پلیمری غیرقابل اشتعال میتواند خطر آتشسوزی ناشی از الکترولیت را کاهش دهد.
- چگالی انرژی بالاتر: چگالی انرژی نظری این باتریها میتواند به حدود ۶۰۰ واتساعت بر کیلوگرم برسد.
- عملکرد در دمای اتاق: انتقال یونهای فلوئور بدون نیاز به گرم کردن باتری، مصرف انرژی اضافی را کاهش میدهد.
- پتانسیل پایداری بیشتر: استفاده از عناصر فراوانتر میتواند در بلندمدت به توسعه فناوریهای ذخیرهسازی انرژی پایدارتر کمک کند.
چگالی انرژی ۶۰۰ واتساعت بر کیلوگرم؛ آیا عمر باتری دو برابر میشود؟
یکی از مهمترین نکات مطرحشده در این پژوهش، چگالی انرژی نظری بالای باتریهای فلوئور یونی است. به گفته لوکا ماگانیـن، استاد شیمی فیزیک کاربردی در دانشگاه پلیتکنیک میلان، چگالی انرژی نظری این باتریها میتواند به حدود ۶۰۰ واتساعت بر کیلوگرم برسد؛ در حالی که باتریهای لیتیوم یونی استاندارد معمولاً در محدوده ۱۵۰ تا ۲۵۰ واتساعت بر کیلوگرم قرار دارند. این اختلاف نشان میدهد که فناوری جدید از نظر ظرفیت بالقوه ذخیره انرژی، مزیت قابل توجهی دارد.
برای مثال، در صورت دستیابی به عملکرد عملی نزدیک به مقادیر نظری، خودروهای برقی میتوانند با یک بار شارژ مسافت بیشتری را طی کنند. همچنین این فناوری میتواند در ساخت باتریهای سبکتر و پرظرفیتتر برای پهپادها، ماهوارهها و هواپیماها کاربرد داشته باشد.
البته باید توجه داشت که چگالی انرژی اعلامشده در این پژوهش یک مقدار نظری است و تحقق آن در باتریهای تجاری به توسعه بیشتر فناوری و آزمایشهای عملی وابسته خواهد بود.
عملکرد در دمای اتاق؛ مزیتی مهم نسبت به نسلهای قبلی
یکی از چالشهای اصلی باتریهای فلوئور یونی در نسلهای قبلی، نیاز به دمای عملیاتی بالا برای دستیابی به رسانایی یونی مناسب بود. در برخی از این سامانهها، دمای حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ درجه سانتیگراد مورد نیاز بود.
افزایش دما علاوه بر پیچیدهتر کردن طراحی باتری، موجب مصرف بخشی از انرژی ذخیرهشده برای گرم کردن سامانه میشد. اما غشای ژلی جدید توسعهیافته در دانشگاه پلیتکنیک میلان، امکان انتقال یونهای فلوئور را در دمای اتاق فراهم میکند. این ویژگی میتواند نیاز به سیستمهای گرمایشی اضافی را کاهش دهد و بهرهوری انرژی باتری را بهبود ببخشد.
نقش پژوهشگران دانشگاه پلیتکنیک میلان در توسعه این فناوری
این پروژه با همکاری گروهی از استادان و آزمایشگاههای دپارتمان شیمی، مهندسی مواد و مهندسی شیمی «جولیو ناتا» (DCMIC) در دانشگاه پلیتکنیک میلان انجام شده است.
سه پژوهشگر اصلی این مطالعه عبارتاند از:
- مائوریتزیو سانسوترا (Maurizio Sansotera): هماهنگکننده پروژه و مدیر آزمایشگاه Fluoritech که در توسعه غشای پلیمری نقش داشته است.
- لوکا ماگانیـن (Luca Magagnin): مدیر آزمایشگاه مهندسی سطح و الکتروشیمی (SEE Lab) که مسئولیت مشخصهیابی الکتروشیمیایی را بر عهده داشته است.
- جوزپینا رافائینی (Giuseppina Raffaini): پژوهشگر حوزه شیمی و مواد که با استفاده از شبیهسازی دینامیک مولکولی، به بررسی سازوکار انتقال یونهای فلوئور در غشای پلیمری کمک کرده است.
ترکیب تخصصهای مختلف در شیمی، مهندسی مواد، الکتروشیمی و شبیهسازی مولکولی نقش مهمی در توسعه این فناوری داشته است.
کاربردهای احتمالی باتریهای فلوئور یونی
در صورت توسعه و تجاریسازی موفق این فناوری، باتریهای فلوئور یونی میتوانند در حوزههای مختلف مورد استفاده قرار گیرند، از جمله:
- خودروهای برقی: افزایش ظرفیت ذخیره انرژی و امکان پیمایش مسافت بیشتر با یک بار شارژ.
- سامانههای ذخیرهسازی انرژی تجدیدپذیر: ذخیره انرژی تولیدشده از منابع خورشیدی و بادی و استفاده از آن در زمان افزایش مصرف.
- پهپادها: توسعه باتریهای سبکتر با ظرفیت انرژی بالاتر و افزایش مدت زمان پرواز.
- ماهوارهها: بهبود عملکرد سامانههای تأمین انرژی در تجهیزات فضایی.
- صنعت هوافضا: فراهم کردن زمینه توسعه سامانههای ذخیره انرژی با چگالی انرژی بالاتر و ایمنی بیشتر.
جمعبندی؛ گامی مهم به سوی باتریهای ایمنتر و پربازدهتر
توسعه غشای تبادل فلوئور (FEM) توسط پژوهشگران دانشگاه پلیتکنیک میلان را میتوان گامی مهم در مسیر طراحی باتریهای نسل آینده دانست. این غشای ژلی غیرقابل اشتعال با امکان انتقال یونهای فلوئور در دمای اتاق، برخی از محدودیتهای مهم فناوریهای پیشین باتریهای فلوئور یونی را هدف قرار داده است.
چگالی انرژی نظری بالا، کاهش وابستگی به لیتیوم، ایمنی بیشتر و امکان عملکرد در دمای محیط از مهمترین ویژگیهای این فناوری هستند. با این حال، برای تبدیل این دستاورد آزمایشگاهی به یک فناوری تجاری، همچنان به پژوهشهای بیشتر، توسعه نمونههای عملی و ارزیابی عملکرد بلندمدت نیاز است.
اگر این فناوری بتواند در مراحل بعدی توسعه، عملکرد پیشبینیشده خود را در مقیاس صنعتی حفظ کند، ممکن است نقش مهمی در آینده خودروهای برقی، تجهیزات الکترونیکی و سامانههای ذخیرهسازی انرژی تجدیدپذیر ایفا کند.



