ساخت جفترادیکالهای قطبیده در MOF برای حسگری شیمیایی کوانتومی
یک تیم تحقیقاتی بینالمللی به سرپرستی Nobuhiro Yanai از دانشگاه توکیو و Michael R. Wasielewski از دانشگاه نورثوسترن، موفق به ایجاد جفترادیکالهای قطبیده در چارچوبهای فلزی-آلی (Metal–Organic Frameworks یا MOFs) شده است. جفترادیکالها گونههایی مولکولی با الکترونهای جفتنشده هستند که اسپینهای آنها در وضعیت همراستا قرار میگیرند. چارچوبهای فلزی-آلی نیز دستهای از مواد بلوری متخلخل هستند که از اتصال یونهای فلزی بهوسیله مولکولهای آلی تشکیل میشوند.
مولکولهای فعالشونده با نور در بلورهای متخلخل
این دستاورد به دلیل ویژگیهای کوانتومی جفترادیکالهای قطبیده، میتواند زمینهساز توسعه نسل جدیدی از فناوریهای حسگری شیمیایی کوانتومی باشد. چنین فناوریهایی در آینده قادر خواهند بود تغییرات شیمیایی بسیار ظریف را با حساسیت بالاتری شناسایی کنند و حتی عملکرد روشهای تشخیصی موجود، از جمله تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، را بهبود ببخشند.
بهسوی توسعه حسگرهای شیمیایی کوانتومی
در اصل، حسگری به معنای تشخیص تغییرات در پاسخ به محرکهای مشخص است. حس بویایی نمونهای طبیعی از این فرایند به شمار میرود. سلولهای عصبی تخصصیافته در شناسایی مواد شیمیایی خاص، هنگام ورود این ترکیبات به همراه هوای تنفسی فعال میشوند. این سلولها سیگنالهایی را به مغز ارسال میکنند و مغز با پردازش آنها، بوهای مختلفی مانند رایحه میوهای یا گلی را تشخیص میدهد.
با پیشرفت دانش علمی درباره فرایندهای حسگری، نیاز به فناوریهایی با حساسیت، قدرت تفکیک و دامنه شناسایی بالاتر نیز افزایش مییابد. در این مسیر، توسعه روشهایی که بتوانند تغییرات را حتی در مقیاس کوانتومی شناسایی کنند، یکی از چشماندازهای مهم پژوهشهای آینده محسوب میشود.
ایجاد آرایههای منظم از جفترادیکالها در چارچوبهای فلزی-آلی
اجزای اصلی موردنیاز برای توسعه چنین فناوریهایی تا حد زیادی شناخته شدهاند. چارچوبهای فلزی-آلی (MOFs) به دلیل ساختار بسیار متخلخل خود، محیط مناسبی برای جایدهی و سازماندهی مولکولها فراهم میکنند. از طرف دیگر، جفترادیکالها به دلیل برخورداری از ویژگیهای کوانتومی و رفتار اسپینی خاص، ظرفیت بالایی برای استفاده در سامانههای حسگری دارند.
با این حال، تحقیقات پیشین درباره جفترادیکالها عمدتاً به بررسی مولکولهای منفرد در حالت جامد محدود بوده است. Michael R. Wasielewski توضیح میدهد که هدف این پژوهش، توسعه روشی برای ایجاد آرایهای منظم از جفترادیکالها در یک ساختار بلوری بود؛ رویکردی که امکان بررسی و استفاده از ویژگیهای کوانتومی این گونهها را در یک محیط سازمانیافته فراهم میکند.
برای دستیابی به این هدف، پژوهشگران ابتدا مولکولهایی را طراحی و سنتز کردند که در اثر برانگیختگی با نور، قابلیت انتقال الکترون دارند. در ادامه، ساختارهای مختلف طراحیشده با استفاده از مجموعهای از روشهای پیشرفته شامل طیفسنجی فوقسریع (Ultrafast Spectroscopy)، طیفسنجی تشدید پارامغناطیسی الکترون (EPR) و محاسبات نظری شیمی کوانتومی مورد بررسی قرار گرفتند.
این پروژه به دلیل ماهیت پیچیده خود، به همکاری چندین گروه تحقیقاتی با تخصصهای متفاوت و مشارکت بینالمللی نیاز داشت. نتایج این همکاری نشان داد که امکان ایجاد جفترادیکالها در چارچوبهای فلزی-آلی وجود دارد و میتوان تغییرات ویژگیهای اسپینی آنها را در پاسخ به برخی مواد شیمیایی بررسی کرد.
Nobuhiro Yanai با اشاره به اهمیت این دستاورد، بیان کرد که پژوهشگران علاوه بر ایجاد موفقیتآمیز جفترادیکالها، توانستهاند پاسخ ویژگیهای اسپینی آنها به محرکهای شیمیایی را نیز نشان دهند.
چشمانداز آینده حسگرهای کوانتومی
پژوهشگران در ادامه قصد دارند انواع متنوعتری از سامانههای اسپینی را در چارچوبهای فلزی-آلی بررسی کنند و نحوه پاسخ آنها به محرکهای شیمیایی مختلف را مورد مطالعه قرار دهند.
این رویکرد میتواند در آینده به توسعه حسگرهایی با قابلیت تشخیص دقیقتر و حساستر ترکیبات شیمیایی کمک کند. همچنین، استفاده از ویژگیهای کوانتومی جفترادیکالها ظرفیت جدیدی برای بهبود فناوریهای حسگری و روشهای تشخیصی مبتنی بر تشدید مغناطیسی فراهم میکند.




