لیگاند فسفونات جدید؛ گامی مهم در توسعه رادیوداروهای ترانوستیک مبتنی بر اسکاندیم

پژوهشگران با طراحی یک لیگاند فسفونات جدید، روشی سریعتر و سادهتر برای اتصال ایزوتوپهای رادیواکتیو اسکاندیم ارائه کردهاند؛ روشی که میتواند به توسعه نسل جدید رادیوداروهای ترانوستیک برای تصویربرداری و درمان سرطان کمک کند. این ترکیب جدید قادر است ایزوتوپهای مهم اسکاندیم را در دمای اتاق و تنها طی چند دقیقه با بازدهی بیش از ۹۸ درصد نشاندار کند.
لیگاند فسفوناتی Lp؛ جایگزینی سادهتر برای ترکیبات ماکروسیکلی
در پزشکی هستهای، ترانوستیک (Theranostics) به رویکردی گفته میشود که تصویربرداری تشخیصی و درمان بیماری را با استفاده از عناصر رادیواکتیو مرتبط ترکیب میکند. ایزوتوپهای اسکاندیم، بهویژه اسکاندیم-۴۴ و اسکاندیم-۴۷، به دلیل قابلیت استفاده در تصویربرداری پزشکی و پرتودرمانی هدفمند، توجه پژوهشگران را به خود جلب کردهاند.
بااینحال، استفاده از این ایزوتوپها به ترکیباتی نیاز دارد که بتوانند یونهای فلزی رادیواکتیو را بهصورت پایدار در ساختار خود نگه دارند. بسیاری از حاملهای مولکولی متداول، بهویژه ترکیبات ماکروسیکلی مانند DOTA، برای نشاندارسازی مؤثر به دماهای بالا نیاز دارند.
در پژوهشی به سرپرستی ساندین هوسلیه-مارکای (Sandrine Huclier-Markai) از دانشگاه نانت فرانسه، محققان یک لیگاند غیرماکروسیکلی با پایه فسفوناتی به نام Lp طراحی کردهاند. این مولکول با استفاده از گروههای فسفوناتی، مانند چنگالهای شیمیایی، یونهای اسکاندیم را جذب کرده و در ساختار خود تثبیت میکند.
بازدهی بیش از ۹۸ درصد در دمای اتاق
نتایج آزمایشها نشان داد لیگاند Lp میتواند با اسکاندیم یک کمپلکس پایدار با نسبت مولی یک به یک تشکیل دهد. نکته قابلتوجه این است که این ترکیب قادر به نشاندارسازی ایزوتوپهای اسکاندیم-۴۴ (⁴⁴Sc) و اسکاندیم-۴۷ (⁴⁷Sc) با بازدهی بیش از ۹۸ درصد، در دمای اتاق و تنها طی چند دقیقه است.
این عملکرد در مقایسه با برخی شلاتکنندههای رایج مانند DOTA اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این ترکیبات معمولاً برای دستیابی به بازدهی مناسب به فرایندهای حرارتی نیاز دارند.
پژوهشگران برای بررسی ساختار و نحوه اتصال اسکاندیم به لیگاند جدید، از روشهای طیفسنجی رزونانس مغناطیسی هستهای شامل ¹H NMR، ³¹P NMR و ⁴⁵Sc NMR، همچنین آزمایشهای استخراج ردیاب رادیواکتیو استفاده کردند. نتایج نشان داد اتمهای اکسیژن موجود در گروههای فسفوناتی نقش اصلی را در به دام انداختن یون اسکاندیم ایفا میکنند.
پایداری مناسب در محیطهای زیستی
یکی دیگر از ویژگیهای مهم کمپلکس اسکاندیم-Lp، پایداری آن در سرم انسانی است. این ترکیب در برابر هیدرولیز آنزیمی و رسوبگذاری روی هیدروکسیآپاتیت نیز مقاومت نشان داد. هیدروکسیآپاتیت مادهای است که در مطالعات آزمایشگاهی برای شبیهسازی برخی رفتارهای زیستی رادیوداروهای فلزی مورد استفاده قرار میگیرد.
در ادامه، محققان کمپلکس حاوی اسکاندیم-۴۷ ([⁴⁷Sc]Sc-Lp) را در موشها آزمایش کردند. نتایج نشان داد این ترکیب پس از ورود به جریان خون، بهسرعت از طریق کلیهها دفع میشود؛ ویژگیای که میتواند در بررسی امکان استفاده بالینی از این سامانه اهمیت داشته باشد.
چشمانداز استفاده از لیگاند Lp در رادیوداروهای نسل جدید
اگرچه لیگاند Lp از نظر پایداری ترمودینامیکی به قویترین شلاتکنندههای شناختهشده اسکاندیم برتری ندارد، اما مزیت اصلی آن سرعت بالای نشاندارسازی و عملکرد مؤثر در شرایط ملایم است.
این ویژگیها میتوانند فرایند تولید رادیوداروهای مبتنی بر اسکاندیم را سادهتر کرده و امکان طراحی ترکیبات جدید برای تصویربرداری تشخیصی و درمان هدفمند سرطان را فراهم کنند. این دستاورد گامی امیدوارکننده در توسعه رادیوداروهای ترانوستیک است؛ ترکیباتی که با ترکیب قابلیت تشخیص و درمان، میتوانند نقش مهمی در آینده پزشکی هستهای و درمانهای دقیق سرطان ایفا کنند.



