کاهش الکتروشیمیایی کربن دیاکسید به فرمات با استفاده از کلاسترهای مسی

پژوهشگران با استفاده از چارچوبهای فلز-آلی مبتنی بر کلاستر و خوشههای مس، روش جدیدی برای بهبود تبدیل الکتروشیمیایی کربن دیاکسید (CO₂) به فرمات ارائه کردهاند. این دستاورد نشان میدهد که کنترل ساختار اتمی و محیط هماهنگی اطراف مراکز فعال مس میتواند نقش مهمی در افزایش گزینشپذیری کاتالیستها و جلوگیری از واکنشهای جانبی، بهویژه تولید هیدروژن، داشته باشد.
در این پژوهش، یوئیچی نگیشی (Yuichi Negishi)، سایکات داس (Saikat Das)، بیسواروپ پاتاک (Biswarup Pathak) و همکارانشان از دانشگاه توهوکو ژاپن و مؤسسه فناوری هند ایندور، دو نوع چارچوب فلز-آلی مسی را با استفاده از یک پیشماده مس و یک لیگاند آلی مشترک سنتز کردند. نکته مهم این بود که تغییر حلال مورد استفاده در فرایند سنتز، ساختار خوشههای مس را تغییر داد. استفاده از متانول به تشکیل ساختار Cu₁₀dpb با خوشههای دهاتمی مس منجر شد، درحالیکه استفاده از N,N-دیمتیلاستامید (DMAc) ساختار Cu₆dpb با خوشههای ششاتمی مس را ایجاد کرد.
بررسی ساختاری این مواد با پراش پرتو ایکس تکبلور نشان داد که دو چارچوب از نظر آرایش اتمهای مس، نوع پیوندهای هماهنگی و نحوه دسترسی به مراکز فعال تفاوتهای قابلتوجهی دارند. همچنین، ساختار Cu₁₀dpb با وجود لایهبندی فشردهتر، توانایی بیشتری در جذب دیاکسید کربن از خود نشان داد. این موضوع اهمیت ویژگیهای شیمیایی و دسترسپذیری مراکز جذب را در کنار ساختار متخلخل کاتالیستها برجسته میکند.
مقایسه عملکرد دو کاتالیست در کاهش CO₂
عملکرد الکتروکاتالیستی هر دو ماده در الکترولیت بیکربنات پتاسیم با غلظت 0.1 مولار و در حضور دیاکسید کربن بررسی شد. نتایج نشان داد که محصولات اصلی واکنش شامل هیدروژن، مونوکسید کربن و اسید فرمیک هستند. در پتانسیل 1.4- ولت نسبت به الکترود هیدروژن برگشتپذیر (RHE)، کاتالیست Cu₁₀dpb عملکرد بهمراتب بهتری در تولید فرمات داشت.
بازده فارادایی تولید اسید فرمیک در این ساختار به 49.4 درصد رسید، درحالیکه این مقدار برای Cu₆dpb برابر با 23.4 درصد بود. همچنین، نرخ تولید اسید فرمیک در Cu₁₀dpb به 36.4 میکرومول بر ساعت بر سانتیمتر مربع رسید که تقریباً دو برابر مقدار ثبتشده برای Cu₆dpb، یعنی 18.0 میکرومول بر ساعت بر سانتیمتر مربع، است.
بررسی رفتار دو کاتالیست در پتانسیلهای مختلف نیز تفاوت عملکرد آنها را آشکار کرد. با منفیتر شدن پتانسیل اعمالشده، ساختار Cu₁₀dpb سهم بیشتری از جریان الکتریکی را به تولید فرمات اختصاص داد و واکنش جانبی تولید هیدروژن در آن کاهش یافت. در مقابل، Cu₆dpb تمایل بیشتری به انجام واکنش تولید هیدروژن نشان داد. هر دو ماده همچنین توانستند توزیع محصولات مشخص خود را طی هشت ساعت الکترولیز حفظ کنند و بررسیهای پس از واکنش، پایداری ساختار بلوری و وضعیت غالب مس(I) را تأیید کرد.
نقش ساختار کلاسترهای مس در افزایش گزینشپذیری کاتالیستی
برای درک علت تفاوت عملکرد این دو ماده، پژوهشگران از محاسبات نظریه تابعی چگالی (DFT) استفاده کردند. نتایج محاسبات نشان داد که تشکیل حدواسط مسیر تولید فرمات در مدل Cu₁₀ به افزایش انرژی آزاد گیبس به میزان 0.61 الکترونولت نیاز دارد؛ درحالیکه این مقدار برای تشکیل پیشماده مسیر تولید مونوکسید کربن 1.38 الکترونولت محاسبه شد.
بر اساس این نتایج، مراکز مس با تعداد هماهنگی بالاتر در ساختار دهاتمی، پایداری مناسبی برای حدواسطهای متصل به اکسیژن فراهم میکنند و مسیر تولید فرمات را تسهیل میسازند. در مقابل، مراکز مس در خوشههای ششاتمی برخی حدواسطها و محصولات را بیش از اندازه پایدار میکنند؛ موضوعی که میتواند آزادسازی محصول و ادامه چرخه کاتالیستی را دشوارتر کند. این ساختار همچنین جذب هیدروژن را تسهیل کرده و در نتیجه، واکنش رقیب تولید هیدروژن را تقویت میکند.
اهمیت این پژوهش در توسعه کاتالیستهای تبدیل CO₂
نتایج این مطالعه نشان میدهد که انتخاب حلال در مرحله سنتز چارچوبهای فلز-آلی میتواند ساختار خوشههای مس و در نهایت عملکرد الکتروکاتالیستی آنها را کنترل کند. بهینهسازی محیط هماهنگی فلزات، میزان اتصال حدواسطهای واکنش و سهولت آزادسازی محصولات، از عوامل کلیدی در طراحی کاتالیستهای گزینشپذیر برای تبدیل دیاکسید کربن به مواد شیمیایی ارزشمند هستند.
این رویکرد میتواند مسیر تازهای برای طراحی کاتالیستهای مبتنی بر خوشههای فلزی چنداتمی فراهم کند؛ موادی که با کنترل دقیق ساختار موضعی مراکز فعال، امکان تبدیل مؤثرتر CO₂ به ترکیباتی مانند فرمات و اسید فرمیک را فراهم میکنند.



