خودآرایی مولکولهای سنتزی به شکل مارپیچهای سهگانه با روش کنترلی جدید
پژوهشگران دانشگاه یوواسکولا در فنلاند، روش جدیدی برای کنترل خودآرایی مولکولهای سنتزی و تشکیل ساختارهای سهبعدی دقیق و مشخص توسعه دادهاند. این دستاورد میتواند مسیر را برای طراحی مواد پیشرفته و سامانههای مولکولی هوشمند هموار کند.
در موجودات زنده، مولکولهایی مانند پروتئینها بر اساس اطلاعات رمزگذاریشده در توالی مولکولی خود، به شکلهای مشخصی تا میخورند. بازآفرینی چنین سطحی از کنترل ساختاری در سامانههای مصنوعی، همواره یکی از چالشهای مهم علم شیمی بوده است.
اکنون پژوهشگران نشان دادهاند که میتوان چندین لایه از اطلاعات را در یک مولکول مصنوعی رمزگذاری کرد تا نحوه خودآرایی آن کنترل شود. در این پژوهش که در مجله Angewandte Chemie International Edition منتشر شده است، مولکولها بهطور انتخابی ساختاری به نام مارپیچ سهتایی پادساعتگرد تشکیل دادند؛ ساختاری که در آن سه رشته مولکولی به دور یکدیگر میپیچند. این روش همچنین از تشکیل ساختارهای رقیب جلوگیری میکند.
کنترل توالی سلسلهمراتبی و تعیین ساختار مولکولی
روش پیشنهادی که «کنترل توالی سلسلهمراتبی» (Hierarchical Sequence Control) نام دارد، در دو مرحله عمل میکند. در مرحله نخست، اطلاعات موجود در ستون فقرات آروماتیک مولکول، ساختارهای احتمالی را به چهار نوع مارپیچ محدود میکند. در مرحله دوم، زنجیرههای جانبی مولکول تعادل را به سمت تشکیل یک ساختار مشخص، یعنی مارپیچ سهتایی پادساعتگرد، سوق میدهند.
پروفسور فابین کوگنون، سرپرست این پژوهش در دانشگاه یوواسکولا، توضیح میدهد که تنظیم دقیق توالی مولکولی امکان کنترل ساختار سهبعدی نهایی را فراهم میکند و بهینهسازی توالی برای دستیابی به چنین سطحی از کنترل ساختاری ضروری است.

کاربرد خودآرایی مولکولی در توسعه مواد پیشرفته
این پژوهش گامی مهم در جهت ساخت مولکولهای برنامهپذیر است که میتوانند اطلاعات رمزگذاریشده در توالی خود را به ساختارهای سهبعدی پیچیده و قابل پیشبینی تبدیل کنند؛ قابلیتی که شباهت زیادی به سازماندهی مولکولی در طبیعت دارد.
به گفته کوگنون، هدف بلندمدت این گروه پژوهشی، طراحی مولکولهایی است که ساختار آنها با دقت بیشتری قابل پیشبینی و کنترل باشد. این فناوری در آینده میتواند فرصتهای تازهای برای توسعه مواد هوشمند، دستگاههای مولکولی و فناوریهای پیشرفته فراهم کند.



